Ένα από τα προβλήματα του ασφαλιστικού μας συστήματος είναι η διαχρονική αφαίμαξη των αποθεματικών του. Η μεγάλη αφαίμαξη έγινε κατά τη φάση της «συσσώρευσης», όταν δηλαδή τα ταμεία είχαν πολλούς ασφαλισμένους αλλά λίγους σχετικά συνταξιούχους. Η φάση αυτή καλύπτει την περίοδο 1950–1993, η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια φάση «παθητικής διαχείρισης» των αποθεματικών των ταμείων. Κατά την περίοδο αυτή, τα αποθεματικά των ταμείων καταθέτονταν υποχρεωτικά στην Τράπεζα της Ελλάδας στην οποία τοκίζονταν με ένα επιτόκιο που οριζόταν διοικητικά. Το επιτόκιο αυτό ήταν για μακρές περιόδους χαμηλότερο του πληθωρισμού με αποτέλεσμα την απαξίωση των αποθεματικών των ταμείων. Όσο πιο υψηλός ήταν ο πληθωρισμός τόσο μεγαλύτερες ήταν οι απώλειες. Ακόμη πιο καταστρεπτική για τα ταμεία ήταν η υποπερίοδος 1970-1993. Προς τα τέλη του 1993 είχαν εξανεμιστεί όχι μόνο τα αποθεματικά, αλλά και οι τρέχουσες εισφορές των ασφαλισμένων, και το ΙΚΑ κατέφευγε σε δανεισμό για να πληρώνει τις συντάξεις.

Από το 1994 αρχίζει η φάση της «ενεργητικής διαχείρισης». Τα ταμεία, δηλαδή, απελευθερώνονται μερικώς και παροτρύνονται να αξιοποιήσουν διάφορες δυνατότητες επένδυσης των αποθεματικών τους σε κρατικά ομόλογα, ακίνητα, μετοχές κλπ. Δυστυχώς, και κατά τη φάση αυτή η απουσία ενός ολοκληρωμένου και διαφανούς συστήματος αξιοποίησης της περιουσίας των ταμείων, με τον ενεργητικό έλεγχο των ασφαλισμένων, επέτρεψε την εμφάνιση νέων μορφών αφαίμαξης των πόρων τους. Οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ χρησιμοποίησαν τα ταμεία για να τονώσουν το χρηματιστήριο, οι δε κυβερνήσεις της ΝΔ τα ώθησαν να απορροφήσουν τα υψηλού ρίσκου «σύνθετα ομόλογα» που άρχισε να εκδίδει το ελληνικό κράτος.

Και στις δύο φάσεις –τόσο σε εκείνη της παθητικής όσο και σε αυτή της ενεργητικής διαχείρισης– τα αποθεματικά των ταμείων δεν αξιοποιήθηκαν με βάση τα συμφέροντα των ασφαλισμένων, αλλά χρησιμοποιήθηκαν με στόχο την ενίσχυση της συσσώρευσης του κεφαλαίου ή την εξυπηρέτηση διαφόρων προτεραιοτήτων των εκάστοτε κυβερνήσεων.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι δεν έχει νόημα η αναμόχλευση αυτού του θέματος. Όμως αυτό δεν είναι σωστό αφού το πρόβλημα παραμένει με νέες μορφές. Η ανάγκη για ένα σύστημα ορθολογικής αξιοποίησης της περιουσίας των ταμείων με κριτήριο τα συμφέροντα των ασφαλισμένων παραμένει, χωρίς να έχει βρει ακόμη ικανοποιητική απάντηση. Άλλοι λένε ότι η ζημιά έγινε αλλά τώρα πια δε μπορεί να αποκατασταθεί. Ούτε αυτό ισχύει. Βεβαίως κάποια ποσά έγιναν αντικείμενο ιδιοτελούς ιδιοποίησης από επιτήδειους, ωστόσο ο κύριος όγκος των αποθεματικών ενσωματώθηκε μέσα στην οικονομία και είναι μέρος του συσσωρευμένου κοινωνικού πλούτου.

διάγραμμα 1

Μπορεί η ζημιά, τουλάχιστον ως ένα βαθμό, να αποκατασταθεί; Και αν ναι, με ποιο τρόπο; Το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα μεμονωμένο ή ως ένα λογιστικό πρόβλημα, αλλά ως μέρος του ζητήματος της συνολικής χρηματοδότησης της κοινωνικής ασφάλισης, με στόχο την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών, αλλά και την αποκατάσταση της αποθεματικής ικανότητας του συστήματος. Σε αυτήν ακριβώς τη διπλή ανάγκη προσπαθούν να απαντήσουν και οι προτάσεις που διατύπωσε ο ΣΥΡΙΖΑ στις 18-3-2008. Μεταξύ άλλων προτείνεται:

· η διεύρυνση της φορολογικής βάσης σε μορφές πλούτου και μεγάλων εισοδημάτων που σήμερα απαλλάσσονται από τη φορολογία ή υποφορολογούνται.

· Η δέσμευση μέρους της δημόσιας περιουσίας και των προσόδων αυτής υπέρ της κοινωνικής ασφάλισης με στόχο την ενίσχυση του αποθεματικού κεφαλαίου. Για παράδειγμα, αντί της ιδιωτικοποίησης, τμήμα της περιουσίας του Ο.Λ.Π. θα μπορούσε να δεσμευτεί υπέρ του ασφαλιστικού συστήματος, υπό την προϋπόθεση ότι δεν μπορεί να πωληθεί, με αποτέλεσμα το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης να απολαμβάνει τις αποδόσεις που του αναλογούν.

· Η διεύρυνση της δυνατότητας εφαρμογής του λεγόμενου Meidner–Plan. Σύμφωνα με αυτό, όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις (π.χ. πάνω από 50 εργαζόμενοι) μετοχοποιούν ετησίως ένα μικρό μέρος των κερδών τους και οι μετοχές αυτές διακρατούνται από τα ασφαλιστικά ταμεία. Με τον τρόπο αυτό τα ταμεία αποκτούν μια ιδιοκτησιακή – περιουσιακή βάση διάχυτη σε ολόκληρη οικονομία και αφ’ ετέρου έχουν τα έσοδα από τα μερίσματα.

*Σημείωση: Το σημείωμα βασίστηκε στο ευρύτερο άρθρο-μελέτη του Γιάννη Δραγασάκη (από όπου και ο πίνακας) που δημοσιεύτηκε στις 6/5/2007 στα «Ενθέματα» της Αυγής με τίτλο: «Η αφαίμαξη των ταμείων: το ιστορικό μιας διαχρονικής και καθόλου αθώας απάτης». Μπορεί να αναζητηθεί στην ιστοσελίδα: www.dragasakis.gr

Advertisements