Εν αρχή ην το internet. Και μετά ακολούθησε ο βομβαρδισμός από όρους και πρακτικές του social networking: fora, newsgroups, mailing lists, chat rooms, blogs.

Τα σύγχρονα ψηφιακά ημερολόγια (μπλογκ) έχουν κατοχυρώσει έναν οπωσδήποτε διακριτό ρόλο, στο βαθμό που πέτυχαν την ανάπτυξη κοινών πρακτικών μέσα από τη δημιουργία της δικής τους «κοινότητας», της λεγόμενης μπλογκόσφαιρας (blogsphere). Κατάφεραν, όμως, ταυτόχρονα και να δημιουργήσουν, μέσα από συγκεκριμένες περιπτώσεις, διεθνώς αλλά και στη χώρα μας, ένα σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο που εμφανώς υπερέβαινε τα όρια του κυβερνοχώρου και της εικονικής πραγματικότητας.

Η μορφή που μπορεί να προσλαμβάνει και το περιεχόμενο που ενδέχεται να διαθέτει ένα μπλογκ, καθώς και η ειδικότερη λειτουργία του, ποικίλουν. Σε κάθε περίπτωση, η λειτουργία των μπλογκ δεν έχει αφήσει ανεπηρέαστη την οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή, ανοίγοντας παράλληλες συζητήσεις σε πολλαπλά επίπεδα (προσεγγίσεις κοινωνιολογικές, ανθρωπολογικές, νομικές, κλπ).

Τα μπλογκ αλλάζουν τη σχέση μας με το χώρο, το χρόνο, την πληροφορία. Εγκαθιστούν αναμφίβολα νέες μορφές επικοινωνίας, δημιουργούν όμως ταυτόχρονα και αμφιβολίες για τις δυνατότητες διάδρασης και πραγματικής κοινωνικής ζύμωσης, για τα ζητήματα έκφρασης και διαλόγου, χειρισμού και αναπαραγωγής της πληροφορίας, ελέγχου της γνώσης και, τελικά, του ίδιου του διαδικτύου.

Πρόκειται για διαδικτυακή κοινωνικοποίηση ή κοινωνική δικτύωση; Δημιουργεί ένα μπλογκ δυνητικές κοινότητες ή αναπαράγει μια ψευδαίσθηση του συν-ανήκειν; Διαθέτει αξιοπιστία ως μέσο πληροφόρησης ή εξαντλείται στην αυτοαναφορικότητα και τον υποκειμενισμό; Το διακρίνει η ελευθερία ή η ασυδοσία; Αρκεί η τήρηση των άρρητων κανόνων καλής συμπεριφοράς (netiquette) και του «εθιμικού δικαίου» του διαδικτύου, η αυτορρύθμισή του δηλαδή, ή απαιτούνται πρόσθετες ασφαλιστικές δικλείδες για τις ενδεχόμενες παρεκτροπές; Επαρκεί για τα μέσω του διαδικτύου τελούμενα αδικήματα το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο (με ειδικές διατάξεις και για το ηλεκτρονικό έγκλημα) ή υπάρχει νομικό κενό;

Η εμφάνιση των μπλογκ έφερε ίσως περισσότερα ερωτήματα απ’ ό,τι καινοτομίες. Κατά μήκος δε των ζητημάτων που προκύπτουν, αναπτύσσονται ανά τον κόσμο και πρακτικές ή πολιτικές, άλλοτε με στόχο να εξασφαλίσουν και άλλοτε να ελέγξουν και να περιορίσουν το νέο αυτό πεδίο. Όσον αφορά την ευρωπαϊκή νομοθεσία, σαφώς παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση «ποινικοποίησης» του χώρου του διαδικτύου, ο οποίος τείνει να αντιμετωπίζεται συχνότερα ως ενδεχόμενος τόπος εγκλήματος (ακόμη και με την επιστράτευση διασταλτικών ερμηνειών της έννοιας της τρομοκρατίας, ώστε να προλαμβάνεται η μέσω του διαδικτύου άσκησή της), παρά ως ελεύθερος χώρος επικοινωνίας και ενημέρωσης.

Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ο όρος netizens ήρθε να αντικαταστήσει τον όρο citizens και ότι η εποχή που διανύουμε χαρακτηρίζεται από το «ψηφιακό χάσμα». Στο αφιέρωμα αυτό θα επιχειρήσουμε την αποτύπωση μιας πρώτης προσέγγισης των ζητημάτων που εγείρει η λειτουργία των μπλογκ, έστω επιστρατεύοντας τα παραδοσιακά, έντυπα μέσα για να το πετύχουμε.

Advertisements