της Eva Glesser

Το Γαλλικό Ιδιωτικό Σύμφωνο Συμβίωσης (Pacte civil de solidarité-PACS) είναι ένα συμβόλαιο το οποίο δίνει τη δυνατότητα σε δύο ενήλικα άτομα ανεξαρτήτως φύλου, που δε μπορούν ή δεν επιθυμούν να συνάψουν γάμο, να οργανώσουν την κοινή τους ζωή.

Το PACS εισήχθη στο γαλλικό δίκαιο μέσω ενός νόμου της 15ης Νοεμβρίου 1999, ο οποίος ψηφίστηκε επί κυβερνήσεως του Λιονέλ Ζοσπέν. Το κείμενο του νόμου γεννήθηκε από την προσπάθεια κάλυψης του νομικού κενού σχετικά με τα ανύπαντρα ζευγάρια, συμπεριλαμβανομένων και των ομοφυλοφίλων. Απαιτήθηκε πολύς χρόνος και προσπάθεια για την παγίωση του γαλλικού Ιδιωτικού Συμφώνου Συμβίωσης. Ο πολιτικός διάλογος που προηγήθηκε της υιοθέτησης του νόμου δεν είχε προηγούμενο σε ένταση. Αυτό εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι ορισμένοι πολιτικοί εξέφρασαν το φόβο ότι το PACS δε θα ήταν παρά μόνο ένα βήμα για την νομιμοποίηση του γάμου μεταξύ ομοφυλοφίλων και της υιοθέτησης παιδιών από αυτούς.

Η διαδικασία σύναψης του Συμφώνου Συμβίωσης είναι σχετικά απλή. Αρκεί η εγγραφή μίας σύμβασης PACS στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου (Tribunal d’ Instance). Απαγορεύεται η σύναψη Συμφώνου Συμβίωσης μεταξύ συγγενών εξ αίματος και εξ αγχιστείας.

Οι σημαντικότεροι λόγοι που οδηγούν στη σύναψη του PACS είναι αφενός το περιουσιακό καθεστώς που επιτρέπει τη δημιουργία κοινής περιουσίας και αφετέρου η προνομιακή φορολογική μεταχείριση, η οποία σταδιακά εξομοιώθηκε με αυτή που απολαμβάνουν τα παντρεμένα ζευγάρια. Επιπλέον, η σύναψη ενός ιδιωτικού Συμφώνου Συμβίωσης υποχρεώνει τους συντρόφους να παρέχουν αμοιβαίως οικονομική υποστήριξη.

Παρόλα αυτά, με τη σύναψη του PACS, οι σύντροφοι δεν καθίστανται ο ένας κληρονόμος του άλλου. Εξάλλου το Σύμφωνο δεν επιφέρει καμία μεταβολή στο επίθετό τους, δεν επηρεάζει τις σχέσεις γονέων-τέκνων και δεν μεταβάλλει τον τρόπο άσκησης της επιμέλειας των τέκνων που αποκτήθηκαν εκτός του PACS. Το Σύμφωνο Συμβίωσης δεν παρέχει το δικαίωμα από κοινού υιοθέτησης τέκνων από τα μέρη, ενώ επίσης δεν νομιμοποιεί την δια ιατρικής υποβοήθησης απόκτηση τέκνων.

Το Σύμφωνο λήγει με την κοινή βούληση των μερών, αλλά και μονομερώς.

Από τη δημιουργία του το PACS έγινε ευρέως αποδεκτό. Έτσι, τα πρώτα 6 χρόνια εφαρμογής του θεσμού, υπογράφτηκαν περισσότερα από 200.000 PACS (τo 2006 συνήφθησαν 275.000 γάμοι και 75.000 PACS). Επιπλέον, κάθε χρόνο ο αριθμός των συμφώνων που συνάπτονται αυξάνεται σημαντικά. Χαρακτηριστικά, κατά το χρονικό διάστημα 2000-2006 ο αριθμός των PACS υπερτριπλασιάστηκε. Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι ποσοστό μεγαλύτερο του 25% από τα συναφθέντα σύμφωνα συμβίωσης έλαβαν χώρα στο Παρίσι και στην ευρύτερη περιφέρειά του. Ο μέσος όρος ηλικίας των ατόμων που συνάπτουν PACS μειώθηκε από 37,6 έτη το 1999 σε 31,5 έτη το 2006, πλησιάζοντας κατ’ αυτό τον τρόπο τον μέσο όρο ηλικίας των ατόμων που επιλέγουν το θεσμό του γάμου.

Ωστόσο, αν και σύμφωνα με έρευνες τα προηγούμενα χρόνια σημειώθηκε μείωση του αριθμού των γάμων και αντίστοιχη αύξηση των συναφθέντων συμφώνων συμβίωσης, αυτό δεν μας επιτρέπει να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι τα δύο φαινόμενα σχετίζονται μεταξύ τους. Κι αυτό διότι το PACS φαίνεται να προσελκύει κυρίως ζευγάρια, τα οποία δεν ενδιαφέρουν οι αυστηροί δεσμοί του γάμου.

Μία μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης το 2007 δείχνει ότι τα εν λόγω ιδιωτικά σύμφωνα μεταξύ ομοφυλοφίλων αποτελούσαν το 1999 το 42% του συνόλου, το 2000 το 25% και το 2006 μόνο το 7%.

Οι υποστηρικτές του PACS είναι ικανοποιημένοι σήμερα από την επιτυχία του θεσμού, ο οποίος φανερά ανταποκρίνεται σε μία ανάγκη. Το PACS αποκάλυψε την πραγματικότητα των σύγχρονων ζευγαριών και κυρίως των ομοφυλόφιλων ζευγαριών. Αποτελεί ένα ακόμα βήμα στον αγώνα κατά της ομοφοβίας, αλλά και μία νομική διέξοδο για εκείνους που θεωρούν το ενδεχόμενο διαζυγίου που ακολουθεί ένα γάμο ιδιαίτερα επιβαρυντικό.

Ωστόσο, ορισμένοι επικαλούνται τις ελλείψεις ενός θεσμού, ο οποίος δεν καλύπτει σημαντικές πτυχές από την κοινή ζωή των ζευγαριών.

Η Eva Glesser, LL.M. είναι δικηγόρος Αθηνών και Στρασβούργου

Advertisements