Της Φωτεινής Α. Μηλιώνη

Η προβληματική για την κράτηση των νεαρών παραβατών έχει επανειλημμένα απασχολήσει τόσο την επιστημονική κοινότητα όσο την κοινή γνώμη. Η πρώτη επαναληπτική έρευνα για τα ελληνικά δεδομένα, η οποία πραγματοποιήθηκε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και κατέγραψε την πορεία ζωής, μετά τη φυλακή και σε χρονικό άνοιγμα πενταετίας, των ανηλίκων οι οποίοι είχαν υπάρξει κρατούμενοι το έτος 1993 στα τότε Σωφρονιστικά Καταστήματα Ανηλίκων της χώρας -Κορυδαλλού και Κασσαβέτειας- και αξιολογούσε δευτερευόντως την επίδραση της ιδρυματικής εμπειρίας και τις παραμέτρους οργάνωσης των συνθηκών μετασωφρονιστικής αποκατάστασης, έδειξε (1) ότι μόλις ένας στους πέντε ανηλίκους που ερευνήθηκαν δεν οδηγήθηκε ποτέ και πάλι στις φυλακές, ούτε και του επιβλήθηκε νέα ποινή.

Εξαιρετικά ανησυχητικό εμφανίζεται ότι οι περισσότεροι ανήλικοι κατά τη διάρκεια της κράτησής τους είναι πλήρως ιδρυματοποιημένοι και μάλλον παραιτημένοι από την επιθυμία για μετάβαση στην κοινωνική ζωή. Όσοι ανήλικοι συμμετείχαν στην έρευνα ήταν πολυυπότροποι και με αξιόποινες παραβάσεις μικρής, σχετικά, σημασίας όπως κλοπές.

Ειδικότερα, οι νεαροί ερωτηθέντες της επαναληπτικής έρευνας είχαν νέες καταδικαστικές αποφάσεις κυρίως για τα εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου και μάλιστα κατά της ιδιοκτησίας (λη­στεία 42%, κλοπές 32%) και, μεμονωμένα, εγκλήματα κατά της ζωής (ανθρω­ποκτονία 4%), εγκλήματα κοινού κίνδυνου (εμπρησμός κ.λπ. 4%) αλλά και παραβάσεις ειδικών ποινικών νόμων, και κυρίως του νόμου 1729/87 περί ναρκωτικών (προμήθεια και κατοχή ναρκωτικών ουσιών 12%, χρήση ναρ­κωτικών ουσιών 6%, πώληση ναρκωτικών ουσιών και διαμεσολάβηση 2%) καθώς και παράβαση του νόμου 2168/93 περί όπλων (οπλοφορία 6%, οπλοχρησία 2%).

Ενδεικτικό των δυσκολιών επανένταξης αλλά και των καταγραφών για τη μελλοντική ζωή που επιφυλάσσει για τον ανήλικο η εμπειρία της κράτησής του σε ένα περιβάλλον με ιδρυματικούς όρους είναι το γεγονός ότι η πλειονότητα των ανηλίκων που ερωτήθηκαν είχε τελέσει το έγκλημα για το οποίο κατηγορήθηκε κατ’ εξακολούθηση (40%) και, επίσης, κατ΄ επάγγελμα (26%).

Τα παραπάνω δεδομένα πλαισιώνουν και τεκμηριώνουν με επιστημονικά εργαλεία την αυτονόητη ελληνική σωφρονιστική πραγματικότητα, η οποία συντίθεται από δύο κυρίως συστατικά στοιχεία: τη συνεχή επανατροφοδότηση και την επαναλαμβανόμενη ανακύκλυση του πληθυσμού των φυλακών. Μάλιστα, τα ερευνητικά δεδομένα έδειξαν ότι σε ένα διάστημα μίας πενταετίας, σχεδόν όλοι οι ερωτηθέντες οι οποίοι είναι έως 25 ετών και είχαν βρεθεί «έγκλειστοι» στην επαναληπτική έρευνα, είχαν κρατηθεί τουλάχιστον 2 φορές (με μέση διάρκεια εγκλεισμού από 22 έως 52 μήνες) αναδεικνύοντας την εξώφθαλμη αδυναμία του σωφρονιστικού συστήματος να αναστείλει την υποτροπή των νεαρών κρατουμένων παραβατών. Οι αποφυλακισμένοι υποτροπούν στην ίδια μορφή παραβατικής συμπεριφοράς, κυρίως προκειμένου να επιβιώσουν, με σαφείς ενδείξεις βελτίωσης των τεχνικών της παρανομίας, έτσι ώστε τα καταστήματα κράτησης – ιδρύματα συγκράτησης των νέων από παράνομες πράξεις- να έχουν αναβαθμιστεί σε σχολεία διαφόρων βαθμίδων εκμάθησης και βελτίωσης των τεχνικών του εγκλήματος.

Η κατάσταση για τη χρονική περίοδο «μετά τη φυλακή» δε διαγράφεται καλύτερη. Τα ναρκωτικά, το στίγμα του αποφυλακισμένου, η έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος, τα προβλήματα στέγης αλλά και τα χαμηλά επαγγελματικά εφόδια αποτελούν μερικούς μόνον παράγοντες αποθάρρυνσης των νεαρών.

Ανάλογη διαγράφεται και η εμπειρία των ανηλίκων νεαρών στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν μία θέση στην αγορά εργασίας. «Πε­ρίμενε, έλα την άλλη βδομάδα, δε σε χρειαζόμαστε» είναι οι συχνότερες απαντήσεις που εισπράττουν οι νεαροί των οποίων το ποσοστό ανεργίας αγγίζει το 28,3% και που εκτός των άλλων αντιμετωπίζουν την πρόωρη εγκατάλειψη του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, τις χαμηλές δεξιότητες, την ελλιπή επαγγελματική κατάρτιση.

Καλείται, λοιπόν, η σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα να επανεκτιμήσει το ρόλο θεσμών οι οποίοι ήδη από την προηγούμενη δεκαετία αποδείχθηκαν χαμηλών προσδοκιών και μικρής ανταποκρισιμότητας στη διαχείριση κοινωνικών προβλημάτων, όπως η παραβατικότητα των ανηλίκων.

(1) Το δείγμα της επαναληπτικής έρευνας απετέλεσαν οι 103 από τους 156 ανήλικους που είχαν εξετασθεί στις Φυλακές Ανηλί­κων το 1993.

Η Φωτεινή Α. Μηλιώνη είναι εγκληματολόγος, ειδ. επιστήμων της Νομικής Σχολής Αθηνών

Advertisements