Της Πάρη Ζαγούρα

Η έως σήμερα αποτίμηση της κατάστασης στα Ειδικά Καταστήματα Κράτησης Νέων στην Ελλάδα καταδεικνύει χαμηλό επίπεδο ένταξης των συμβουλευτικών διαδικασιών κυρίως όσον αφορά σε ολοκληρωμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις σε χρήστες ουσιών καθώς και στην υποδομή και στη μόνιμη στελέχωση διαρκούς εκπαιδευτικής και επαγγελματικής συμβουλευτικής. Οι παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται, αν και αξιοσημείωτες, στοχεύουν κυρίως στη δημιουργική απασχόληση και στη διαχείριση χρόνου κατά την περίοδο κράτησης και στη συμπληρωματική εκπαίδευση και αδυνατούν να υποστηρίξουν ένα ολοκληρωμένο ατομικό σχέδιο ζωής για τον ανήλικο που πρόκειται να αποφυλακισθεί. Η εφαρμογή ολοκληρωμένων παρεμβάσεων εξαρτάται εν πολλοίς από παράγοντες που αφορούν σε εσωτερικές διευθετήσεις, λειτουργία και στελέχωση των καταστημάτων.

Ερμηνεία των διατάξεων

Πώς η διοίκηση του καταστήματος ερμηνεύει τις διατάξεις που θεσμοθετούν τέτοιες διαδικασίες; Τούτο έχει προφανώς αντίκρισμα στην έκταση και τον τρόπο εφαρμογής των δικαιωμάτων και διαδικασιών και ελλοχεύει ο κίνδυνος να καταστούν ανενεργά ή να πληρωθούν σε τυπικό μόνο επίπεδο. Η πραγμάτωση των διαδικασιών συνδέεται συχνά στη νομοθεσία με προϋποθέσεις, όρους και στοιχεία που παραπέμπουν σε αξιολογικές κρίσεις και υποκειμενικά κριτήρια ή σε επιλογές και προτεραιότητες που η διοίκηση καλείται να ενεργήσει. Τέτοια στοιχεία βρίσκει κανείς στον Εσωτερικό Κανονισμό Λειτουργίας Ειδικών Καταστημάτων Κράτησης όπως, ενδεικτικά, ότι α) τα προγράμματα δημιουργούνται «εφόσον υπάρχει ανάγκη»: σε ποιον ανήκει η αρμοδιότητα διαπίστωσης της ανάγκης και πώς εξειδικεύεται ποιοτικά και ποσοτικά; β) τα υποστηρικτικά, εκπαιδευτικά κ.λπ. προγράμματα διεξάγονται «σε ειδικούς χώρους του καταστήματος που έχουν διαμορφωθεί για το σκοπό αυτό» και «σε κάθε περίπτωση διατίθεται τουλάχιστον ένας φύλακας για τη συνοδεία και την επίβλεψη των κρατουμένων»: συνιστά η έλλειψη των προϋποθέσεων αυτών επαρκή λόγο για τη μη πραγματοποίηση των προγραμμάτων και σε ποιον ανήκει η αρμοδιότητα να επιλέξει την κατανομή χώρων και ανθρώπινου δυναμικού;

Μέσα υλοποίησης και ανθρώπινο δυναμικό

Η παροχή των ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών στο κατάστημα ανατίθεται στο ειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό και στην κοινωνική υπηρεσία. Τούτο είναι θετικό για την ανάπτυξη της συμβουλευτικής καθώς την αποχωρίζει, θεωρητικά και όσο αυτό είναι δυνατό, από τομείς που διαχειρίζονται την ασφάλεια και τη φύλαξη ή και από την κεντρική γραφειοκρατία του καταστήματος. Ωστόσο, διάφοροι παράγοντες μπορεί συνδυασμένα να αποδυναμώσουν το πλεονέκτημα αυτό:

α) Ζητήματα ανταγωνισμού και αμφισβήτησης ανάμεσα στους επιμέρους τομείς της διοίκησης του καταστήματος προκύπτουν μοιραία καθώς οι ειδικοί σκοποί που αυτοί υπηρετούν συχνά συγκρούονται (φύλαξη versus ψυχοκοινωνική υποστήριξη).

β) Η έλλειψη και οι αργοί ρυθμοί στελέχωσης των καταστημάτων με ειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό και η απουσία υλικοτεχνικής υποδομής για την ανάπτυξη των σχετικών δράσεων έχουν ως αποτέλεσμα η ψυχοκοινωνική στήριξη να παρέχεται συνοπτικά και διαχειριστικά και η ενέργεια των υπηρεσιών να εξαντλείται σε διοικητικά και γραφειοκρατικά καθήκοντα παρά την αντίθετη βούληση των επαγγελματιών που υποστηρίζουν τις εν λόγω υπηρεσίες των καταστημάτων.

Είναι αυτονόητη η ανάγκη εκπόνησης ολοκληρωμένων παρεμβάσεων στα καταστήματα κράτησης αλλά και στην κοινότητα για την κοινωνική και εργασιακή ενσωμάτωση των νεαρών κρατουμένων.

Η Πάρη Ζαγούρα είναι νομικός-εγκληματολόγος.

Advertisements