των Στέλιου Στυλαινίδη και Παναγιώτη Χονδρού

Το πείραμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στη χώρα μας φαίνεται να έχει οδηγήσει στην δημιουργία μιας μαύρης τρύπας. Μία μαύρη τρύπα στην οποία κάθε θετική προσπάθεια που ξεκίνησε με το σκάνδαλο της Λέρου, φαίνεται να εκμηδενίζεται και να δημιουργεί μία εικόνα ασάφειας, ακινησίας, επερχόμενης καταστροφής. Δίνεται η εντύπωση, εσκεμμένα, ότι το εθνικό σχέδιο για την ψυχική υγεία στερείτο αρχών και σχεδιασμού και ότι κάθε πρόβλημα που αντιμετωπίζεται σήμερα είναι, υπό το πρίσμα της νεοφιλελεύθερης λογικής, μόνο διοικητικής και οικονομικής φύσεως. Αυτή η λογική, σε βαθιά κρίση σήμερα, ενδιαφέρεται μόνο για το πόσο κοστίζει κάτι και όχι για το τι και πώς γίνεται.

Τα προβλήματα όμως σχετίζονται και με την ηθική και την ιδεολογία στην οποία βασίζεται η λήψη αποφάσεων για το σχεδιασμό, την ανάπτυξη των υπηρεσιών και την κλινική πρακτική, την ποιότητα ζωής και φροντίδας, σχετίζονται με την στάση των ψυχιάτρων, με τις πολιτικές αποφάσεις που στηρίζουν το όλο εγχείρημα. Όσο παραβλέπουμε κάποια από αυτές τις συνιστώσες θα εγκλωβιζόμαστε σε ανούσια διλήμματα: διατήρηση ή κατάργηση των ασύλων, ακριβή πολιτική ψυχικής υγείας στην κοινότητα που να καλύπτει τις ανάγκες ή πυροσβεστικές δράσεις φιλανθρωπίας για τους ψυχικά πάσχοντες, λήψη αποφάσεων από τους λίγους ή διεύρυνση συμμαχιών με χρήστες των υπηρεσιών, οικογένειες, Μ.Κ.Ο., τοπική αυτοδιοίκηση και κάθε εμπλεκόμενο, αυτόνομο και ισχυρό κίνημα χρηστών υπηρεσιών και συγγενών ή επίφαση συμμετοχικότητας, σεβασμός στις αρχές της κοινωνικής ψυχιατρικής και αίσθημα προσφοράς από τους επαγγελματίες ή μόνη ανησυχία η καριέρα και η μεγιστοποίηση του προσωπικού κέρδους από την άσκηση του επαγγέλματος, τολμηρές πολιτικές αποφάσεις για την επίλυση χρόνιων σοβαρών προβλημάτων ή πολιτική θράσους και ψεύδους προς αποφυγή κάθε ευθύνης.

Η σχέση μεταξύ ιατρών και ασθενών, σχεδιαστών πολιτικής ψυχικής υγείας και επαγγελματιών που την εφαρμόζουν, κυβερνόντων και πολιτών, περιέχει μία ευαίσθητη συμμετρία που πρέπει να σεβαστούμε για είναι εφικτή η συνύπαρξη και η δημιουργική επίλυση των προβλημάτων. Συνύπαρξη των άμεσα και έμμεσα εμπλεκομένων που αποτελούν τα δομικά στοιχεία αυτού του συστήματος. Αν θέλουμε να καταστρέψουμε το ψυχιατρικό σύστημα που εγκαταλείπει τους φτωχούς, που ενισχύει σκανδαλωδώς την κερδοφορία του ιδιωτικού τομέα, που κακοποιεί τους πάσχοντες, ομφαλοσκοπεί, τρομάζει, πρέπει να εκφέρουμε μία δομημένη εναλλακτική άποψη. Διαφορετικά πρέπει να αναλογιστούμε που αποσκοπεί και ποιους ωφελεί η συνεχόμενη απαξίωση.

Προτάσεις συγκεκριμένες για την εδραίωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης υπάρχουν και πρέπει να αφορούν: α) την άμεση ενίσχυση των δομών που δημιουργήθηκαν, β) την άμεση ανάπτυξη του δικτύου υπηρεσιών στη κοινότητα –σε περίπτωση μη ολοκλήρωσης του δικτύου η χώρα θα πληρώνει δύο παράλληλα συστήματα, το παλιό (ψυχιατρικά άσυλα) και το ημιτελές νέο (δίκτυο στη κοινότητα), με συνολικό κόστος πολλαπλάσιο των προσφερόμενων υπηρεσιών, γ) την αναπροσαρμογή των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στα εκπαιδευτικά ιδρύματα για όλα τα επαγγέλματα της ψυχικής υγείας, προσανατολισμένα στη ψυχιατρική μεταρρύθμιση και την κοινοτική ψυχιατρική, δ) την ανακήρυξη άγονων ειδικοτήτων (παιδοψυχίατροι) και επαγγελμάτων ψυχικής υγείας, ε) την υποστήριξη (οικονομική-θεσμική-λειτουργική) των οργανώσεων των ψυχικά ασθενών και των οικογενειών που έχουν μέλος άτομο με ψυχική ασθένεια καθώς και των κοινωνικών συνεταιρισμών για την προώθηση της απασχόλησης των ψυχικά ασθενών, στ) την ανάπτυξη ολοκληρωμένου προγράμματος μεταφοράς των στεγαστικών δομών της ψυχικής υγείας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, ενταγμένες στη λογική της κοινωνικής ενσωμάτωσης και υποστήριξή τους από το Ε.Σ.Υ., τα Ασφαλιστικά Ταμεία και τις Περιφέρειες.

Για πολύ καιρό, στο χώρο του ψυχιατρικού συστήματος, όπως και σε πλείστους άλλους χώρους του δημόσιου βίου, όλα – νόμοι, υπεύθυνοι, αρχές, σχέδια, έλεγχος – λειτουργούν κατ’ επίφαση, «as if». Και εδώ είναι που πρέπει να ξεκινήσει η μεταρρύθμιση, για να υπάρξει μία απάντηση κοινωνικού κινήματος στη σημερινή απορρύθμιση που χαρακτηρίζεται από την φλυαρία των ειδικών της επίσημης ψυχιατρικής και την εκκωφαντική σιωπή της εγκατάλειψης των ψυχικά πασχόντων.

Ο Στέλιος Στυλιανίδης είναι αν. καθηγητής κοινωνικής ψυχιατρικής, επιστημονικός δ/ντης ΕΠΑΨΥ και μέλος του ΔΣ της Παγκόσμιας Εταιρίας Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης

Ο Παναγιώτης Χονδρός είναι ψυχολόγος, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΕΠΑΨΥ

Advertisements