09. Δασοπροστασία


Η ανεκτίμητη προσφορά του δάσους
Νίκος Χλύκας, δασολόγος- περιβαντολλόγος

Ελλιπέστατη δασοπροστασία
Νίκος Μπόκαρης, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Δασολόγων Δημοσίων Υπαλλήλων

Πώς εξαφανίζονται τα δάση;
Βαγγέλης Αποστόλου, δασολόγος, μέλος ΠΓ του ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ

Νέα δασική πολιτική
Ηλίας Αποστολίδης, δασολόγος

του Νίκου Χλύκα

Το δάσος είναι πηγή ζωής μαθαίναμε από το δημοτικό σχολείο και δε μπορεί κανείς να διαφωνήσει με αυτό από όποια οπτική γωνία το εξετάσει κανείς είτε αυτό αφορά τα παραγωγικά δάση είτε τα περιαστικά.

Η διαχείριση των παραγωγικών δασών ήταν και είναι ακόμη και σήμερα η κύρια αιτία παραμονής του ορεινού και δασόβιου πληθυσμού στις εστίες του, λόγω της επαγγελματικής ενασχόλησης με το δάσος και την κτηνοτροφία που ασκείται σε αυτό. Στο παρελθόν που λειτουργούσαν οι δασικές υπηρεσίες ως υπηρεσίες ανάπτυξης της υπαίθρου ήταν ο κύριος εργοδότης στις περιοχές αυτές και πέραν των άλλων, στα πλαίσια της ορθολογικής διαχείρισης των δασών αυτών πάντοτε υπήρχε και υπάρχει η πρόνοια εξασφάλισης των ατομικών αναγκών των κατοίκων σε καυσόξυλο, χρήσιμο ξύλο και βοσκήσιμη γη.

Βέβαια αυτά αφορούν κυρίως τους ορεινούς όγκους και τα δασικά οικοσυστήματα των συγκροτημένων δασικών συμπλεγμάτων, όπου σήμερα πέραν των ανωτέρω ασκείται και ο ορεινός τουρισμός και δημιουργεί πρόσθετη πρόσοδο το εισόδημα του ορεινού πληθυσμού καθώς και νέες θέσεις εργασίας.

Σε γενικές γραμμές όμως όλα τα δασικά οικοσυστήματα προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο υπηρεσίες ανεκτίμητες όπως:

  • Τα παραγόμενα δασικά προϊόντα (καυσόξυλα, τεχνική ξυλεία, βιομηχανικό ξύλο) καθώς και δευτερογενείς καρπώσεις όπως είναι τα αρωματικά φυτά, οι καρποί των δένδρων του δάσους (κάστανα κλπ), η άσκηση της μελισσοκομίας, η βοσκή κλπ.
  • Την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση και τη ρύπανση.
  • Τον εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα μέσω της διαδικασίας της υδατοσυγκράτησης όπου το νερό της βροχής μετά τη συγκράτησή του από τα κλαδιά, τα φύλλα ή τις βελόνες περνάει σιγά σιγά στο έδαφος και εμπλουτίζει τον υδροφόρο ορίζοντα.
  • Την προστασία των γεωργικών καλλιεργειών και των οικιστικών ποσοτήτων από το μεταφερόμενο φερτό υλικό μέσω των ρευμάτων σε μεγάλες βροχοπτώσεις.
  • Την απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα και τη μετατροπή του σε οξυγόνο.
  • Την απορρόφηση των θορύβων. Είναι γνωστό ότι ένα δένδρο ύψους 5 – 8μ. και πάχους 1μ. μειώνει το θόρυβο κατά 8 – 10 DB (ντεσιμπέλ) ενώ για κάθε τετραγωνικό μέτρο δενδρώδους επιφάνειας υπάρχει μείωση θορύβου από 70 – 75 DB σε 42 – 45 DB.
  • Την απορρόφηση διαφόρων αερορυπαντικών. 5,2 στρέμματα δάσους συγκρατούν όζον που παράγει φωτοχημικά από τις εξατμίσεις οκτώ αυτοκινήτων ή το διοξείδιο του άνθρακα που παράγεται από 50 αυτοκίνητα.
  • Έχει βακτηριοστατική δράση. Τα φύλλα των διαφόρων φυτών εκκρίνουν ουσίες φαινολικής φύσης με αντιβιοτική δράση. Από μετρήσεις που έγιναν στο κέντρο του Παρισίου μετρήθηκαν 4 εκατομμύρια μικρόβια / μονάδα όγκου αέρα ενώ το δάσος του FONTAINEBLEAN 60 εκατομμύρια μικρόβια / μονάδα όγκου αέρα, παρότι ο σταθμός μέτρησης ήταν 10μ. από την εθνική οδό.
  • Φιλτράρει τον αέρα από τη σκόνη και ανανεώνει την ικανότητα αυτή μετά η βροχή. Εκατό στρέμματα δάσους οξυάς συγκρατούν τέσσερις τόνους σκόνη το χρόνο, καθαρίζοντας ταυτόχρονα το περιβάλλον του αέρα.
  • Αμβλύνει τις θερμοκρασίες του περιβάλλοντος, μειώνοντας τη με τη διαπνοή το Καλοκαίρι και αυξάνοντας το Χειμώνα. Ένα δένδρο διοχετεύει στην ατμόσφαιρα 400λίτρα νερό την ημέρα. Η απορρόφηση της θερμότητας γίνεται από τον περιβάλλοντα χώρο μειώνοντας τη θερμοκρασία κατά 3 – 4°C.
  • Δημιουργεί ρεύματα αέρα από και προς την πόλη, γεγονός καθοριστικό για το φαινόμενο της μεταφοράς και διάλυσης των φωτοχημικών ρύπων.
  • Παρέχει τη δυνατότητα άσκησης φυσιολατρικών και αθλητικών και αναψυχικών δραστηριοτήτων.

Αυτά και άλλα πολλά μας προσφέρει το δάσος. Τι προσφέρει όμως η κοινωνία οργανωμένη και μη στο δάσος και ποιο είναι το ισοζύγιο των δύο προσφορών καταγράφεται παρακάτω:

  • Λειτουργούν παράνομες χωματερές μέσα στα δάση.
  • Χωροθετούνται εντός των δασών Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ).
  • Εγκαθίστανται όλοι οι αναγκαίοι κοινωνικοί εξοπλισμοί (Νεκροταφεία, Γήπεδα, Χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων των Δήμων κ.α.)
  • Απόθεση ανεξέλεγκτη προϊόντων εκσκαφών και απορριμμάτων πάσης φύσεως.
  • Παράνομη υλοτομία.
  • Παράνομη εκχέρσωση με σκοπό την ανάπτυξη οικιστικών δραστηριοτήτων.
  • Παράνομοι οικισμοί εντός του δάσους με αυθαίρετες κατασκευές.
  • Εγκατάσταση κεραιών τηλεφωνίας και ραδιοτηλεόρασης.
  • Λατομικοί και μεταλλευτικοί χώροι.
  • Εγκατάσταση εκπαιδευτηρίων, στρατιωτικών εγκαταστάσεων κλπ.

Υπάρχουν και άλλες δραστηριότητες οι οποίες αναπτύσσονται σε δασικά οικοσυστήματα, οι οποίες διασπούν την ενότητά του και δημιουργούν επιβαρυντικές συνθήκες για την ίδια την ύπαρξη του δάσους. Όπως γίνεται αντιληπτό το ισοζύγιο είναι υπέρ της προσφοράς του δάσους στο κοινωνικό σύνολο, το οποίο διαχωρίζει το δάσος βάναυσα και ληστρικά.

Το καθήκον της πολιτείας είναι να εξασφαλίζει τα απαραίτητα εργαλεία για την προστασία των δασικών οικοσυστημάτων (δασικοί χάρτες – δασολόγιο), να οργανώσει την διαχείρισή τους σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης και τις επιταγές της δασικής νομοθεσίας, να οργανώσει την πρόληψη των πυρκαγιών και την προστασία του δάσους γενικότερα και να προωθήσει την φιλοδασική συνείδηση μέσα από την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Το καθήκον μας ως πολίτες είναι να είμαστε ευαισθητοποιημένοι στα ζητήματα προστασίας του περιβάλλοντος και να συμμετέχουμε ενεργά σε φορείς και κινήματα που δραστηριοποιούνται σε αυτή την κατεύθυνση.

Ο Νίκος Χλύκας είναι δασολόγος-περιβαλλοντολόγος

του Νίκου Μπόκαρη

Μετά τις περσινές πυρκαγιές, θα περίμενε κανείς να αναλυθούν από τους συναρμόδιους φορείς οι πτυχές του προβλήματος, με τρόπο ουσιαστικό και χωρίς προσχήματα, ώστε να είναι δυνατή η αναπροσαρμογή της δασικής πολιτικής. Μιας πολιτικής που αποτυπώνεται στο μέγεθος των πόρων που διατίθενται τόσο για την πρόληψη όσο και για την καταστολή των καταστροφών του δάσους. Αντίθετα, στο επιχειρησιακό επίπεδο επικράτησε η παγιωμένη συντεχνιακή αντίληψη να μετατοπίζονται  προφανείς  ευθύνες, ενώ στο κυβερνητικό επίπεδο επικράτησε η ανορθολογική πολιτική να διατίθενται, εκ των υστέρων, πολλαπλάσιοι πόροι για την αποκατάσταση των κατεστραμμένων περιοχών και δασών. Μια λύση που, εκτός από χρονοβόρα και τεχνικά αμφιλεγόμενη, είναι πολιτικά ανώδυνη, διότι δημιουργεί την λάθος εντύπωση ότι η πολιτεία έλαβε τα απαραίτητα μέτρα, συγκαλύπτοντας τις υπαρκτές ευθύνες της για την ελλιπή προληπτική δασοπροστασία και για την ανοργανωσιά, παράγοντες που επιδείνωσαν το μέγεθος της περιβαλλοντικής καταστροφής. Είναι εύλογο να υποθέτει κανείς ότι αυτή η πολιτική πρακτική δεν μπορεί παρά να εντάσσεται σε μια γενικότερη προσπάθεια να υποβαθμιστεί η προστασία των δασικών οικοσυστημάτων και να αλλάξει η χρήση τους. Μια προσπάθεια που εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους, όπως: πρόταση αναθεώρησης των άρθρων 24 και 117 του Συντάγματος, πληθώρα αποσπασματικών ρυθμίσεων, αλλαγή του ορισμού του δάσους, ματαίωση του προγράμματος σύνταξης δασικών χαρτών.

Δασική Υπηρεσία

Ο τρόπος που η πολιτεία αντιμετωπίζει τους τομείς της πρόληψης και της καταστολής των δασικών πυρκαγιών αποτυπώνεται στον τρόπο που αντιμετωπίζει τις αρμόδιες υπηρεσίες τόσο σε οργανωτικό επίπεδο (διάρθρωση, επάρκεια προσωπικού) όσο και στους πόρους που διαθέτει για κάθε τομέα. Η Δασική Υπηρεσία, παρόλο που έχει την ευθύνη της πρόληψης δασικών καταστροφών, εμφανίζεται αποδιοργανωμένη και απογυμνωμένη από αρμοδιότητες. Αυτό οφείλεται στο ότι, μετά το νόμο 2503/1997 για τη διοικητική αποκέντρωση, η Κεντρική Δασική Υπηρεσία (που ασκούσε έλεγχο στον προγραμματισμό της δασικής πολιτικής και χρηματοδοτούσε δραστηριότητες ανάπτυξης και προστασίας των δασών) έχει αποκοπεί από τις Περιφερειακές Δασικές Υπηρεσίες, οι οποίες πλέον υπάγονται στις Περιφέρειες του Κράτους. Αυτό είχε ως συνέπεια την σταδιακή εμφάνιση προβλημάτων σε σχέση με την επάρκεια του προσωπικού, την υποστήριξης του προγραμματισμού, τον διοικητικό έλεγχο και την εξασφάλιση πόρων για δασικά προγράμματα.

Τα παραπάνω αποκτούν κεφαλαιώδη σημασία ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή όπου ο ανταγωνισμός Υπηρεσιών και Υπουργείων για την άσκηση αρμοδιοτήτων γιγαντώνεται, όπου η προώθηση πολυποίκιλων συμφερόντων και η διεκδίκηση πόρων και αρμοδιοτήτων από διαφόρους φορείς (Φορείς διαχείρισης, Κυνηγετική συνομοσπονδία- Ομοσπονδιακή θηροφυλακή, αναβάθμιση ρόλου Ο.Τ.Α, Κτηματολόγιο Α.Ε κλπ) ουσιαστικά υποσκάπτουν τη λειτουργία των Δασικών Υπηρεσιών, αναστέλλοντας κρίσιμες αρμοδιότητες και αποδυναμώνοντας τον κοινωνικό τους ρόλο. Το πρόβλημα της λειτουργίας της Δασικής Υπηρεσίας είναι κατεξοχήν πολιτικό. Πρέπει να ληφθούν γενναίες πολιτικές αποφάσεις για την αναδιοργάνωσή και παραπέρα ενίσχυσή της. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα νευραλγική διοικητική αρχή που έχει την ευθύνη για την προστασία των δασικών πόρων (που στη χώρα μας αποτελούν σε ποσοστό 75% δημόσια περιουσία) και για τη αειφορική διαχείριση και ανάπτυξη των δασών.

Χρηματοδότηση δασικών δραστηριοτήτων

Α. Π.Δ.Ε Συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα (ΣΑΕ 084/3)

Η χρηματοδότηση δασικών προγραμμάτων γίνεται κυρίως στα πλαίσια των επιχειρησιακών προγραμμάτων του γεωργικού τομέα. Στο 3Ο ΚΠΣ, το επίπεδο της απορρόφησης των δασικών μέτρων  ανήλθε στο ύψος των 170 εκ €, ποσό που είναι τραγικά χαμηλό, αν αναλογιστούμε ότι αυτό αντιστοιχεί σε 102 υπηρεσιακές μονάδες,  για όλη την περίοδο προγραμματισμού (7 έτη). Δηλαδή, αντιστοιχούσε  ποσό 230.000 € κατά υπηρεσιακή μονάδα για όλες τις δασικές δραστηριότητες (προστασία, αναδασώσεις, φυτώρια, ορεινά υδρονομικά έργα, δασική οδοποιία, διαχείριση κλπ). Σημειώνεται ότι η συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου (απαραίτητη για την κίνηση των πυροσβεστικών οχημάτων), αλλά και η λειτουργία δασικών φυτωρίων  δεν ήταν επιλέξιμες δράσεις για χρηματοδότηση, με αποτέλεσμα η χρηματοδότηση τους να αναζητηθεί στους εθνικούς πόρους του ΠΔΕ

Β. Εθνικοί Πόροι Π.Δ.Ε

Από το 1998 μέχρι σήμερα εγγράφονται στο Π.Δ.Ε  (ΣΑΕ 084) πιστώσεις ύψους 8 εκ ευρώ περίπου, προκειμένου να καλύπτονται οι μη επιλέξιμες δράσεις που προαναφέρθηκαν (συντήρηση δρόμων, φυτώρια). Το ποσό αυτό δεν επαρκεί διότι από τα εγγραφόμενα 8 εκ.€ ένα μέρος (2 εκ. €)  διατίθενται στο Υπ.Εσωτερικών για το πρόγραμμα Θησέας και ένα μέρος (2-2,5 εκ €) καλύπτει υπερβάσεις του προηγούμενου έτους. Ετσι, στην πραγματικότητα, η διαθέσιμη κάθε χρόνο πίστωση για τη συντήρηση του οδικού δικτύου και για τα φυτώρια ανέρχεται σε 3,5- 4 εκ.€,  ποσό δυσανάλογα μικρό για το έργο αυτό.

Γ.  Τακτικός Προυπολογισμός

Μετά το 1998 και το διαχωρισμό της πρόληψης από την καταστολή, η δασική υπηρεσία χρηματοδοτείται με περίπου 12 εκ € ετησίως, για να υλοποιεί  πρόγραμμα δασοπροστασίας. Το ποσό αυτό αυξάνεται περίπου 5% ετησίως και σήμερα έχει διαμορφωθεί σε 13 εκ €. Το ποσό αυτό δεν επαρκεί . Οι απαιτήσεις για το πρόγραμμα δασοπροστασίας είναι υπερδιπλάσιες (περίπου 25 εκ €) και αυτές περιλαμβάνουν, εκτός από τη συστηματική παρουσία υπαλλήλων στα δάση, την υποστήριξη της θήρας, των εκτροφείων θηραμάτων, των ελεγχόμενων κυνηγετικών περιοχών, των κρατικών εργοστασίων ξύλου, λειτουργικά έξοδα,  κλπ.

Ειδικά φέτος, οι ανειλημμένες υποχρεώσεις από την περσινή περίοδο με τις πολλές πυρκαγιές, ανέρχονται σε 11 εκ.€ και αφορούν στη μισθοδοσία εποχιακού προσωπικού για έργα αποκατάστασης στις καμένες εκτάσεις. Το προσωπικό αυτό προσλήφθηκε και απασχολείται μέχρι σήμερα. Ενώ όμως καταβλήθηκε ένα μέρος από τις δαπάνες μισθοδοσίας του, παραμένει ένα υπόλοιπο (7,5 εκ €), το οποίο μέχρι σήμερα δεν έχει εξασφαλιστεί .

Συνεπώς, για την τρέχουσα περίοδο, από πλευράς χρηματοδότησης μέσω του Τακτικού προϋπολογισμού βρισκόμαστε σε πολύ δυσχερέστερη θέση.

Δ. Κεντρικό Ταμείο Γεωργίας Κτηνοτροφίας και Δασών

Μέχρι το 1997, η διάθεση πόρων για δασοπροστασία από το Κ.Τ.Γ.Κ & Δασών γινόταν απερίσπαστα. Μετά την αποκέντρωση των δασικών Υπηρεσιών και ορισμένες αλλαγές στο Κ.Τ.Γ.Κ & Δασών, η χρηματοδότηση αυτή έγινε απαγορευτική. Με το άρθρο 8 του Ν.3208/2003 συστήθηκε ο ειδικός φορέας δασών και έτσι η δυνατότητα χρηματοδότησης επανήλθε. Από το 2003 μέχρι το 2007, παρά το ότι αναγράφονταν 8 εκ € στον προϋπολογισμό του ειδικού φορέα, η συναφής διάταξη παρέμενε ανενεργή, με ευθύνη του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης. Μόλις φέτος, έπειτα από πίεση του συνδικαλιστικού κινήματος, εκταμιεύτηκαν από τον ειδικό φορέα οι πρώτες πιστώσεις για τα δάση.

Είναι αξιοσημείωτο ότι, ενώ τα έσοδα του Κ.Τ.Γ.Κ & Δασών από τα δάση (πρόστιμα, άδειες θήρας κλπ) ανέρχονται περίπου σε 45 εκ €, δεν χρηματοδοτούνται αντίστοιχες δασικές δραστηριότητες. Το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών των πιστώσεων διατίθεται στον Γεωργικό Τομέα και ένα μικρό μόνο μέρος (περίπου 8 εκ €)  καταλήγει σε έργα δασικής προστασίας.

Αν αναλογιστούμε το μέγεθος του έργου (δασικοί χάρτες, αναδασώσεις, αποκαταστάσεις, συντήρηση δρόμων και άλλων υποδομών κλπ), τότε καταλαβαίνουμε ότι είναι αδύνατον ο τομέας να ανταπεξέλθει στην απαίτηση για σύγχρονη, αποτελεσματική δασοπροστασία.

Ο Νίκος Μπόκαρης είναι πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Δασολόγων Δημοσίων Υπαλλήλων

του Βαγγέλη Αποστόλου

Από το Σύνταγμα του 1975, όπου με τα άρθρα 24 και 117 μπήκαν τα θεμέλια μιας σωστής προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας, και από τον αντίστοιχο Νόμο 998/79 για την προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων μέχρι σήμερα, έχουν γίνει περισσότερες από 40 νομοθετικές απόπειρες, εκδόθηκαν δεκάδες υπουργικές αποφάσεις και εγκύκλιοι, αλλά και χιλιάδες πράξεις χαρακτηρισμού που όλες είχαν ένα στόχο και αποτέλεσμα: τη μείωση των εδαφών δασικού χαρακτήρα. Κι όλα αυτά παρά τη ρητή αναφορά του συνταγματικού άρθρου 117 παρ. 3 ότι: «Δάση και δασικές εκτάσεις που καταστράφηκαν ή καταστρέφονται από πυρκαγιά ή που με άλλο τρόπο αποψιλώθηκαν ή αποψιλώνονται, δεν αποβάλλουν για το λόγο αυτό το χαρακτήρα που είχαν πριν καταστραφούν, κηρύσσονται υποχρεωτικά αναδασωτέες και αποκλείεται να διατεθούν για άλλο προορισμό», και την ξεκάθαρη νομολογία του ΣτΕ σύμφωνα με την οποία «η οικιστική αξιοποίηση των δασών και δασικών εκτάσεων απαγορεύεται απολύτως μη αναγόμενη σε καμία περίπτωση σε υπέρτερο λόγο δημοσίου συμφέροντος».

Δυστυχώς όμως η πρακτική που έχει ακολουθηθεί στη χώρα μας είναι διαφορετική. Εκατομμύρια στρέμματα δασών και δασικών εκτάσεων έχουν αλλάξει μορφή τόσο με παράνομες όσο και με νομιμοφανείς διαδικασίες, οι οποίες, βέβαια, υλοποιούνται έχοντας εξασφαλίσει την ανοχή έως και προτροπή των κυβερνήσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι και πριν από το 1975 η νομολογία δεν επέτρεπε την οικιστική αξιοποίηση των δασών ούτε με την υπαγωγή τους στο σχέδιο πόλης ούτε με την επέκταση σχεδίων πόλεων ή ρυμοτομικών σχεδίων. Πάραυτα η Διοίκηση και με τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προχώρησε σε αποχαρακτηρισμούς δίνοντας έτσι νομιμοφάνεια σε όλες αυτές τις παράνομες πολεοδομήσεις.

Ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός ήρθε πολύ αργά στη χώρα μας. Όλους τους οικισμούς μετά το 1950 τους έκτισαν οι κτηματομεσίτες και οι εργολάβοι, αρκεί να υπήρχε ίχνος οικισμού προ του 1923 ή να «ανακαλυπτόταν». Και βέβαια δεν ήταν δύσκολο γι’ αυτούς να θυσιάσουν εκτάσεις δασικές αλλά και υψηλής παραγωγικότητας αφού τόσο η πολιτεία όσο και η κοινωνία συναινούσαν.Όμως η κατάσταση αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ειδικά δε η εικόνα των μεμονωμένων κτισμάτων μέσα σε πυκνόφυτες περιοχές, θυμίζει την προ 20 και 30 χρόνων ανάλογη εικόνα της Πεντέλης και οδηγεί στην κοινή διαπίστωση: Όταν στα περιαστικά και παραθαλάσσια δάση ξεφυτρώνουν κτίσματα, δεν θα αργήσει η ώρα που θα μετατραπούν σε οικιστικά συγκροτήματα. Κι αυτό θα γίνει γρήγορα στην Πάρνηθα, γιατί υπάρχει ένα καινούργιο και πιο αποτελεσματικό εργαλείο, που χρησιμοποιήθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση και είναι ο Ν. 3208/03, τον οποίο, όταν ψηφιζόταν επί ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ κατήγγειλε ως αντιεπιστημονικό και αντισυνταγματικό, αλλά σήμερα βιάζεται να τον εφαρμόσει.

Αν τα παραπάνω φωτογραφίζουν μεγάλο μέρος της οικιστικής πρακτικής της χώρας μας, η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη σε σχέση με τις καταπατήσεις και αυθαιρεσίες που περιμένουν να αποκτήσουν την ίδια νομιμοφάνεια. Η απειλή αυτή στηρίζεται σε σαφείς κυβερνητικές προθέσεις.

  • Όταν παραμονές εκλογών οι Υπουργοί Γεωργίας τόσο της ΝΔ όσο και του ΠΑΣΟΚ προσπαθούν, για καθαρά ψηφοθηρικούς λόγους, να αναστείλουν με τροπολογίες την καταβολή των προστίμων για τα αυθαίρετα στα δάση,
  • Όταν η ΝΔ ως κυβέρνηση όχι μόνο εφαρμόζει το δασοκτόνο Νόμο 3208/03 του ΠΑΣΟΚ αλλά και εισηγούταν την αναθεώρηση των άρθρων 24 και 117,
  • Όταν το Π.Δ. που εκδόθηκε μετά την καταστροφή της Πάρνηθας για την προστασία της άφηνε περιθώρια για να γίνονται τέτοια κτίσματα,
  • Όταν το Γενικό Χωροταξικό που ψηφίστηκε στη Βουλή εξακολουθεί να επιτρέπει την εκτός σχεδίου δόμηση και μάλιστα ειδικά για την Αττική,
  • Όταν εξακολουθεί να είναι ζητούμενο από το 1976 η οριοθέτηση του δασικού χαρακτήρα εδαφών
  • Όταν, όταν… όταν δεκάδες «όταν» οδηγούν στη συνεχή μείωση των δασών, η απάντηση είναι μία: οι κινηματικές αντιδράσεις των πολιτών.

Επανέλαβε πολλές φορές μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του καλοκαιριού ο κ. Πρωθυπουργός τη φράση: ότι ήταν δάσος θα ξαναγίνει δάσος… και βέβαια εννοούσε ότι όλες οι εκτάσεις δασικού χαρακτήρα των συγκεκριμένων περιοχών θα κηρυχθούν αναδασωτέες. Όμως η πραγματικότητα τον διέψευσε. Αναδασωτέες κηρύχθηκαν οι εκτάσεις που είχαν την ημέρα της πυρκαγιάς δασική μορφή και όχι αυτές που, ενώ ήταν δασικές, άλλαξαν προγενέστερα χρήση, είτε με νομιμοφανείς τρόπους είτε παράνομα.

Αλήθεια, όταν όλοι αποδεχόμαστε ότι η κατάσταση με το φυσικό περιβάλλον της χώρας μας έχει ξεπεράσει τα όρια του συναγερμού, πώς ανεχόμαστε τέτοιες οικιστικές επεκτάσεις και δασοκτόνες πολιτικές συμπεριφορές;

Ο Βαγγέλης Αποστόλου είναι δασολόγος και μέλος της Π.Γ. του Συνασπισμού

του Ηλία Αποστολίδη

Όποιος βρει πόσο κρατάει ένα θαύμα στην Ελλάδα, μπορεί και να την κυβερνήσει.

Το σκληρό καλοκαίρι του 2007, ήταν δυνατό τέστ για όλη την Ελληνική κοινωνία. Επί 3 ημέρες εξαφανίστηκε η Κυβέρνηση, και την αναπλήρωσαν οι τηλεοράσεις και τα ραδιόφωνα. Το σύστημα αντιπυρικής δασοπροστασίας κατέρρευσε, συμπολίτες μας κάηκαν, τεράστιες εκτάσεις δασών καταστράφηκαν, ο κοινωνικός και οικονομικός ιστός τεράστιων περιοχών αποδομήθηκε. Κι όμως, η κυβέρνηση, με τα τριχίλιαρα, κατάφερε να αυξήσει τις ψήφους της σε αυτές τις περιοχές.

Η τρέχουσα, κυνική δασική πολιτική

Ένα χρόνο μετά, η κατάσταση παραμένει ίδια και χειρότερη.

Η Πυροσβεστική υπηρεσία, με την ίδια έλλειψη οργάνωσης, χωρίς χάρτες, χωρίς σχέδια, χωρίς αντιπυρικές μελέτες, έχοντας και η ίδια απώλειες σε ανθρώπους, καλείται να αντιμετωπίσει τα ίδια προβλήματα.

Μια αδιάφορη κυβέρνηση, που ουδόλως ασχολήθηκε για το τι έφταιξε πέρσι, που δεν τιμώρησε κανέναν για τα ολέθρια λάθη (Πάρνηθα), που προσπαθεί με κουτοπονηριές να  προωθήσει αποχαρακτηρισμούς και οικοπεδοποιήσεις δασών, που προσπαθεί να εκπαιδεύσει την κοινωνία στην αναλγησία και τον αμοραλισμό για το φυσικό περιβάλλον, που διασπαθίζει την δημόσια περιουσία (αεροφωτογραφίες 1975), είναι πολύ επικίνδυνη.

Μια αντιπολίτευση που είναι δύναμη καταστροφή των δασών, καθώς ευθύνεται για το άρθρο 1 του νόμου 3208/2003 της κυβέρνησης Σημίτη, το οποίο, με αντισυνταγματικό ορισμό, αποχαρακτηρίζει 40.000.000 στρέμματα δασών (το 30% του εδάφους της χώρας), ενώ οι συνδικαλιστές δασολόγοι της ΠΑΣΚ επιμένουν σε αυτό το έκτρωμα.

Η κατάσταση των δασών σήμερα είναι οριακή. Το υπουργείο Γεωργίας κάνει ό,τι μπορεί για να υπονομεύσει τη δασοπροστασία. Το υπουργείο Περιβάλλοντος κάνει ό,τι μπορεί για να εκχωρήσει τα δάση σε επιτήδειους και καταπατητές. Μαζί με αυτούς, παρουσιάζονται τελευταία ως σύμμαχοί διάφορες ΜΚΟ.

Να θυμηθούμε τα κρισιμότερα θέματα :

Οριοθέτηση δασών

Αφορά την εξαγγελία σύνταξης Δασολογίου σε 4 χρόνια, χωρίς να προηγηθεί η απαραίτητη, σύμφωνα με το Νόμο, σύνταξη Δασικών Χαρτών. Ως δασολόγιο η κυβέρνηση εννοεί το έργο «Οριοθέτηση Δασών», για το οποίο ισχύουν τα εξής :

  • Η μέθοδος καταγραφής, σύμφωνα με τον υπουργό Γεωργίας, είναι απαράδεκτη επιστημονικά, δίνει σφάλματα 50 μέτρων και απόκλιση έως 70% στα εμβαδά των εκτάσεων.
  • Δεν προβλέπει την καταγραφή των εκτάσεων που κάηκαν ή κηρύχθηκαν αναδασωτέες με αποτέλεσμα να μείνουν εκτός της δασικής και Συνταγματικής προστασίας.
  • Το έργο δεν προβλέπεται από κανένα νόμο ή άλλη διαδικασία, και επομένως δεν παράγει κανένα νόμιμο αποτέλεσμα, όταν μάλιστα προορίζεται να αποτελέσει την βάση του Εθνικού Χωροταξικού Σχεδίου.
  • Επιστημονικά δεν θα παραχθεί κανένα αποδεκτό αποτέλεσμα, ώστε να μπορούν να δικαιολογηθούν τα 8 εκατομμύρια ευρώ που θα δαπανηθούν.

Επειδή το Δασολόγιο είναι ένα Βιβλίο με μερίδες στο οποίο «καταχωρίζονται τα δάση, όπως καταγράφονται στο δασικό χάρτη», οπότε Δασολόγιο δεν μπορεί να γίνει χωρίς αυτούς, προκύπτουν τα παρακάτω ερωτήματα :

  • Γνωρίζει ο Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ ότι λέει χοντροειδή ψέματα, βαφτίζοντας ένα έργο, αρμοδιότητας εισαγγελέα, ως Δασολόγιο;
  • Γνωρίζει ο ίδιο υπουργός ότι στηρίζει το Χωροταξικό σχεδιασμό σε ένα έργο μαϊμού και οποιοσδήποτε καταφύγει στην δικαιοσύνη θα το καταρρίψει;
  • Γνωρίζει ο κ. Κιλτίδης τι είναι Δασολόγιο;
  • Θα κάνει κάτι ο ΣΥΡΙΖΑ για το θέμα αυτό, που το γνωρίζει καλά;

Το έργο αυτό είναι το πιο επικίνδυνο, αφού πλέον, πολύ καθαρά, διαφαίνεται η προσπάθεια της κυβέρνησης Καραμανλή να το αναγάγει σε δασικούς χάρτες.

Ορισμός του δάσους

Το χειρότερο περιβαλλοντικό έγκλημα της κυβέρνησης Σημίτη είναι η αλλαγή του ορισμού του δάσους. Για την εφαρμογή του άρθρου 1 του Νόμου 3208/03 (το οποίο αίρει την προστασία από 40 εκ. στρέμματα δασών και δασικών εκτάσεων), εκδόθηκαν 3 Εγκύκλιοι διαταγές για τις οποίες έγιναν αντίστοιχες προσφυγές στο ΣτΕ. Πριν από 2 μήνες, ο αρμόδιος για τα Δάση Υφυπουργός κ. Κιλτίδης, αφού προηγούμενα κατήργησε τις 3 Εγκυκλίους προκειμένου να καταπέσουν οι προσφυγές στο ΣτΕ, τώρα εξαγγέλλει ότι, για την σύνταξη των Δασικών χαρτών, θα εφαρμόσει τον Νόμο 3208/03 με τον καταστροφικό ορισμό.

Κτηματολόγιο

Ο Υπουργός ΠΕΧΩΔΕ τελευταία ξεκίνησε το έργο της κτηματογράφησης 107 περιοχών αλλά ξεχνά:

  • Τον νόμο 2664/1998 που αναφέρει ότι «Στις περιοχές οι οποίες κηρύσσονται υπό κτηματογράφηση, σύμφωνα με το ν. 2308/1995, για τις οποίες δεν υφίσταται δασικός χάρτης, οι εργασίες κατάρτισής του, (εάν δεν γίνει από την Δασική υπηρεσία), εκτελούνται από την «Κτηματολόγιο ΑΕ». Όμως, για τις περιοχές αυτές, ούτε απόφαση του ΥΠΑΑΤ εξεδόθη για να γίνουν οι Δασικοί χάρτες από τις Διευθύνσεις Δασικών Χαρτών, ούτε η «Κτηματολόγιο ΑΕ» τους ανέθεσε.
  • Την προσφυγή που κατέθεσε το ΓΕΩΤΕΕ, αλλά και ο Δικηγορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, ζητώντας νόμιμα να καταργηθεί η υπουργική απόφαση που εντάσσει τις 107 περιοχές υπό κτηματογράφηση.

Τα τρία παραπάνω προβλήματα είναι μόνο μερικά από αυτά που υπονομεύουν τη δασοπροστασία. Η κυβέρνηση μέχρι σήμερα, με μεγάλη δόση κυνισμού, κινείται με γνώμονα τα συμφέροντα των καταπατητών παρά του κοινωνικού συνόλου. Τελευταία ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ επιμένει για τις αεροφωτογραφίες του 1960, στη βάση μιας έωλης συλλογιστικής που διευκολύνει τις διεκδικήσεις ιδιωτών. Πρέπει να θεωρείται αδιανόητο ότι έλληνας υπουργός έχει το δικαίωμα να χαρίζει δάση του δημοσίου σε ιδιώτες.

Νέα δασική πολιτική

Τα ελληνικά δάση, αντέχοντας στις επιθέσεις που δέχονται από την κυβέρνηση, από την κλιματική αλλαγή και την ερημοποίηση, εξακολουθούν ακόμη να αποτελούν πολύ σημαντικό Εθνικό Κεφάλαιο που χρειάζεται Διαχείριση και Προστασία. Χρειάζεται όμως αλλαγή νοοτροπίας και προτεραιοτήτων. Τα δάση ως στοιχεία του οικοσυστήματος, δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα, αλλά αποτελούν στοιχεία ενός ευρύτερου παγκόσμιου δικτύου φυσικών περιοχών. Και το δίκτυο αυτό έχει σχέση με την Κλιματική αλλαγή, την ερημοποίηση και την διατήρηση της Βιοποικιλότητας.

Το ξύλο μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ως πηγή ενέργειας από βιομάζα, με στόχο την αντιστάθμιση των εκπομπών από τα ορυκτά καύσιμα, στο πλαίσιο των οδηγιών της ΕΕ των σχετικών με τις ανανεώσιμες ενεργειακές πηγές. Στο μέλλον, το ξύλο μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ως δεξαμενή άνθρακα. Επίσης, γίνεται ολοένα και πιο αναγκαίο να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στα δασικά οικοσυστήματα και να ληφθούν όχι μόνον μέτρα άμβλυνσης (όπως ο περιορισμός των αερίων του θερμοκηπίου), αλλά και μέτρα προσαρμογής των δασών σε διαφορετικό κλίμα.

Ποια είναι η δασική πολιτική που χρειάζεται η χώρα; Μια απόπειρα τέτοιας πρότασης μπορεί να περιλαμβάνει τα παρακάτω μέτρα :

  • Να αλλάξει ο σκοπός της πολιτικής και στο επίκεντρο, από την εξυπηρέτηση των καταπατητών και των ψηφοφόρων, να τεθεί το συμφέρον του κοινωνικού συνόλου.
  • Η χωροταξία και οι χρήσεις γης είναι βασικά εργαλεία για την προστασία και ανάπτυξη των δασών. Το Σύνταγμα προστατεύει αρκετά καλά τα δάση και δεν πρέπει να αλλάξει. Όμως πρέπει να αλλάξουν και να καταργηθούν αρκετές διατάξεις νόμων.
  • Να ενισχυθεί η Δασική Υπηρεσία και να αλλάξει τακτική και στόχους. Να ενταχθεί άμεσα στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, για να σταματήσει ο διαστροφικός τεμαχισμός του Φυσικού περιβάλλοντος μεταξύ 3 υπουργείων.
  • Να αναπτυχθούν ειδικά μέτρα και Προγράμματα για τη δέσμευση του άνθρακα και την Ερημοποίηση,  συμπεριλαμβανομένης της δάσωσης και της αναδάσωσης.
  • Να γίνει άμεσα ο Ενιαίος Φορέας Δασοπροστασίας με επικεφαλής την Δασική Υπηρεσία, που θα αναλάβει την πρόληψη, καταστολή και αποκατάσταση από τις Δασικές πυρκαγιές. Σε αυτόν έχει θέση η Πυροσβεστική υπηρεσία και η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ενώ στην ευρύτερη οργάνωση θα συμμετέχουν και οι εθελοντές.
  • Να τιμωρηθούν όλοι όσοι φταίνε για την καταστροφή των δασών το περασμένο καλοκαίρι. Αυτό θα είναι φόρος τιμής για τους αθώους νεκρούς και για αυτούς που ζουν τις συνέπειες της καταστροφής χωρίς να φταίνε.

Από το τέλμα και την μιζέρια να πάμε στην δράση, να αντισταθούμε στον καναπέ.

Να γλυτώσουμε από τα τρωκτικά, να δούμε τον ήλιο κατάματα, να προγραμματίσουμε.

Να ορίσουμε σήμερα το πότε, γιατί αύριο είναι αργά.

.

Γεια σου Γιώργο Ντούρο.

.

Ο Ηλίας Αποστολίδης είναι δασολόγος